Ceyhun Asgerov AZƏRBAYCAN/İSMAYILLI/ GƏNDOV MƏKTƏBİ

 

Rəsmi adı:Azərbaycan Respublikası
Paytaxt: Bakı
Türk azərbaycan dili (azərbaycan dili)
İdarəetmə forması: Prezident tipli Respublika
Əhalisi: 8 milyon 730 min
Ərazisi: 86,600 km2
Böyük Şəhərlər: Gyanja, Sumgait
İqlim: Kontinental
Valyuta: Manat
İnternet domen: az
Telefon kodu: +994

Dövlət bayramları və bayramlar

1 yanvar-Yeni il
20 Yanvar şəhidlərin xatirə günüdür
8 mart Qadınlar günü
20-21 mart-Nevruz Bayramı
9 May Qələbə Günü
28 may - Respublika Günü
15 iyun - Milli qurtuluş Günü
26 İyun-Silahlı Qüvvələrin bayramı
18 oktyabr - müstəqillik Günü
12 noyabr - Konstitusiya Günü
17 noyabr-Milli İnkişaf Günü
31 dekabr - həmrəylik Günü
Qurban bayramı və əl-Fitr (1 gün)
Coğrafi mövqeyi
Azərbaycan Respublikası Qafqazın cənub-şərqində yerləşir. Azərbaycan Qafqazda ən böyük əhalisi və sahəsi olan ölkədir. Sahəsi ölkənin təşkil edir 86,6 min km2-dir.

Azərbaycan şimaldan Rusiya, şimal-qərbdən Gürcüstan, qərbdən Ermənistan, cənubdan İran və cənub-qərbdən Türkiyə ilə həmsərhəddir. Ölkənin şərqində Xəzər dənizi yerləşir. Ölkə ərazisinin yarısı Qafqaz və Talış dağları və dərələri ilə örtülmüşdür.

İqlimi
Azərbaycanın böyük hissəsi subtropik iqlim qurşağındadır. Müxtəlif iqlim növləri ölkənin müxtəlif yerlərində müşahidə olunur. Ölkədə orta temperatur +15 dərəcə, dağlıq rayonlarda isə bu göstərici 0 dərəcə aşağı düşür.

Qış aylarında ölkənin yüksək rayonlarında qar yağır, Xəzər ətrafında yağış yağır. Yayda hava quru və isti olur.

Əhali
2008-ci ilin məlumatına görə, Azərbaycanda 8 milyon 730 min əhali yaşayır. Əhalinin 90% - ni azərbaycanlılar, 2,2% - ni qadınlar, 1,6% - ni ruslar, 1,2% - ni isə ermənilər təşkil edir. Avarlar və talışlar əhalinin təxminən 2% - ni təşkil etsə də, ölkədə türk əhalisi durmadan artır. 51,7% əhalinin yaşadığı şəhərlərdə və 48,3% - i kənd yerlərində. Qadınlar əhalinin 51% - ni, kişilər isə 49% - ni təşkil edir. Azərbaycanda orta yaş 32 ildir.

Əhalinin 23% - ni 15 yaşdan kiçik uşaqlar, 70% - ni 15 yaşdan 64 yaşadək, 7% - ni isə 65 yaşdan yuxarı insanlar təşkil edir. Dekan 15 yaşdan kiçik, 70% 15 yaşdan 64 yaşa qədər olan, 7% isə 65 yaşdan yuxarı olan insanlardır. Əhalinin sayı həddindən artıq olan ölkədə 14-29 yaş arası gənclər əhalinin 31,2% - ni təşkil edir. Çox sayda gənc olan ölkə dekanı əhalinin 31,2% - ni təşkil edir. Ölkədə orta ömür müddəti 72,4 nəfərdir.
Urbanizasiya və sosial dəyişikliklərə baxmayaraq, ölkədə yaxın qohumluq münasibətləri qorunub saxlanılıb. Bu, öz növbəsində, cəmiyyətdə, biznesdə və siyasi həyatda mühüm rol oynayır.

Ölkənin rəsmi dili Azərbaycan dilidir. Azərbaycan türk ailəsi Altay, Oğuz qrupu türk dilinə yaxın bir dildir. Ölkədə rus dilinin rolu 1990-cı illərdən etibarən azalmağa başladı.

Azərbaycan əhalisinin 98% - i müsəlmandır. Müsəlmanların əksəriyyəti şiələr, 30% isə sünnilərdir. Qalan insanlar - pravoslav.

İnzibati vahidlər
Azərbaycan 59 inzibati rayondan və 11 şəhərdən ibarətdir. Həmçinin onun sərhədlərində Naxçıvan Muxtar Rayonu yerləşir. Naxçıvan Muxtar Respublikasının öz idarəçiliyi, Parlamenti və Konstitusiyası var. Naxçıvan əhalisinin sayı təxminən 380 min nəfərdir; onun Türkiyə ilə on üç kilometr sərhədi vardır.

Bakı ölkənin paytaxtıdır. Ölkənin elmi-texniki və sənaye mərkəzidir. Xəzər dənizinin sahilində yerləşən paytaxt da liman şəhəridir. 2 milyondan çox əhalisi olan bir şəhər ölkənin şərqində yerləşir. Müasir memarlıq nümunələri ilə bəzədilmiş Bakıda çoxsaylı mədəniyyət mərkəzləri, teatrlar, muzeylər və ticarət mərkəzləri də vardır.

Azərbaycanın digər böyük şəhərləri arasında Gəncənin əhalisi 294 min, Sumqayıtın əhalisi 279 min nəfərdir. Dekan 279 min nəfərdir.

Dövlət idarəçiliyi
1991-ci ildə müstəqillik elan olunandan sonra 1995-ci ildə qəbul olunmuş Konstitusiyaya görə Azərbaycan Prezident tipli Respublika tərəfindən idarə olunur. Dövlət başçısı hər beş ildən bir seçkiyə təyin edilmiş dövlət başçısıdır və yalnız iki müddətə öz vəzifəsində qala bilər.

15 oktyabr 2003-cü ildən İlham əliyev bu vəzifədə çalışır. Prezident dövlət və hökumət başçısıdır.

Ölkənin qanunverici orqanı Milli Məclis adlı parlamentdir. Beş ildə bir dəfə seçkinin müəyyən etdiyi parlamentdə 125 deputat fəaliyyət göstərir.

Ölkədə icra hakimiyyəti dövlət başçısının yanındadır. Nazirlər Kabineti Milli Məclisin razılığı ilə dövlət başçısı tərəfindən təyin edilir. Baş nazir nazirlərin ahəngdar işini təmin etməlidir.

Ölkədə məhkəmə hakimiyyəti qismində yerli məhkəmələr, Ali Məhkəmə və Konstitusiya məhkəməsi fəaliyyət göstərir. Ali Məhkəmənin üzvləri parlament tərəfindən hər 5 ildən bir seçilir.

İqtisadi vəziyyət
Azərbaycan zəngin neft və qaz mənbələri ilə Qafqazın ən böyük iqtisadi potensialı olan, kənd təsərrüfatı üçün əlverişli iqlim və təbii mühitlə zəngin olan bir ölkədir.

SSRİ-nin dağılması ilə ittifaqda 70 illik bazar payını itirən Azərbaycan iqtisadiyyatın istehsalında və planlaşdırılmasında çətinliklərlə üzləşdi. İqtisadi problemlərə Ermənistanla Qarabağ müharibəsi də əlavə olundu, müstəqilliyin ilk dörd ili ərzində ölkədə heç bir inkişaf yox idi. 1994-cü ildə atəşkəs elan edildikdən sonra iqtisadi islahatlar başladı.

İlk növbədə neft sənayesi xarici kapital üçün açıldı, Qərb sərmayədarları Azərbaycanın mövcud neft-qaz müəssisələrini yenidən nəzərdən keçirdilər və ölkə iqtisadiyyatına yenilərini daxil etdilər.

Bazar günü, 1995-98-ci illərdə bazar iqtisadiyyatına keçid sürətlənəndə özəlləşdirmə proqramları həyata keçirildi. Dekriminalizasiya. Bu proqram çərçivəsində kiçik və orta biznesin özəlləşdirilməsi və fəaliyyətinin davam etdirilməsi üçün zəruri olan vergi islahatları və hüquqi normalar qəbul edilmişdir. Hal-hazırda xidmət və pərakəndə ticarətin əhəmiyyətli bir hissəsi özəlləşdirilib. Böyük sənaye müəssisələrində də özəlləşdirmə başlamışdır.

İqtisadiyyatda ən mühüm addımlardan biri 1995-ci ilin Torpaq islahatıdır. Buna görə də Sovet İttifaqı vaxtından qalan Sovxozlar və kolxozlar özəlləşdirildi, ona görə də kənd təsərrüfatı istehsalı kəskin şəkildə artdı. Ölkənin iqlim və təbii şəraiti son dərəcə əlverişli olsa da, SSRİ-nin dağılmasından sonra planlaşdırma və reallaşdırmaya mərkəzləşdirilmiş dəstəyin dayandırıldığı ilk illərdə Azərbaycan texnika və avadanlıq çatışmazlığına, keyfiyyətli toxum, gübrə və pestisidlərlə bağlı çətinlik çəkirdi. Torpaq islahatından sonra bu problemlər kənd təsərrüfatının abadlaşdırılması yolu ilə həll edilmişdir. Kənd təsərrüfatı iqtisadiyyatının reqlamentinə uyğun olaraq 1999-cu ildə fermerlərə öz məhsullarını satarkən beş il ərzində vergi və satış rahatlığı təqdim edilmiş, yanacaq yardımı göstərilmişdir. Ölkə iqtisadiyyatının neft və təbii qazdan sonrakı gəlirlərinin əsas mənbəyi kənd təsərrüfatıdır. Ölkə ərazisinin 46% - i kənd təsərrüfatı torpaqlarıdır, onların yarısı otlaqlardır. Ölkədə ən çox taxıl məhsulları, pambıq, tütün, çay, Tarix, nar və üzüm yetişdirilir. Bundan başqa, ipək istehsalı da aparılır. Xəzər dənizində tutulan nərə balığının yumurtaları da dünyanın ən məşhur yumurtalarından biridir.

Neft ölkə iqtisadiyyatında ən mühüm sahədir. Ümumi milli məhsulun 58% - i neftin payına düşür. Son illər benzin və dizel yanacağı istehsalı artmışdır. Bu məhsullar, xüsusən Müstəqil Dövlətlər Birliyi ölkələrinə ixrac edilir.

Azərbaycan MDB ölkələri arasında xarici müəssisələrə münasibətdə lider mövqe tutur. Decanate sizə lazım olan hər şeydir. Xarici müəssisələrin 50% - i maşınqayırma, qida sənayesi və xidmət sahəsindədir.

Təbii qaz istehsal edən və ixrac edən Azərbaycanın təbii qaz ehtiyatları 2 trilyon kubmetrdən çoxdur. Ölkədə 1130 km. Xam neftin daşınması üçün-630 km Neft məhsulları, 1240 km.qaz məhsullarının daşınması üçün boru kəməri çəkilmişdir. Xüsusilə Gürcüstanı Batumi limanı vasitəsilə ixrac edirlər.

Azərbaycan Avropa ilə Asiya dekanı arasında strateji mövqe tutur. Tarixi İpək Yolunu canlandırmaq üçün 1998-ci ildə Bakıda Avropa-Asiya nəqliyyat dəhlizi sammitinin iclası keçirilmişdir. Sammitdə iştirak edən on iki ölkə Avropadan tutmuş Çin Xalq Respublikasına qədər nəqliyyat layihəsini qəbul etdilər. Layihə 8 saylı Avropa yol dəhlizi ilə bağlıdır və həmçinin dəniz nəqliyyatını da əhatə edir.

Son zamanlar Rusiya və Ukrayna ilə ticarət dövriyyəsi azalıb, Türkiyə, İran və Birləşmiş ərəb əmirlikləri ilə ticarət dövriyyəsi artıb.

Azərbaycanın ən böyük ticarət tərəfdaşları Türkiyə, Rusiya, İran, Birləşmiş ərəb əmirlikləri, Türkmənistan, Almaniya, Ukrayna, Gürcüstan, Qazaxıstan və Amerikadır.

2008 - ci ilin məlumatlarına görə, Azərbaycanın ən çox idxal etdiyi ölkələr müvafiq olaraq Rusiya, Türkiyə, Almaniya və Çindir. Azərbaycan ixrac üzrə birinci yeri ABŞ, İsrail, Rusiya və İran tutur.

2008-ci ilin məlumatına görə, ölkədə adambaşına düşən ümumi daxili məhsul 6 min dollar təşkil edir. Ölkə əhalisinin 14% - i aqrar iqtisadiyyatda, 46% - i sənayedə, 40% - i xidmət sahəsində çalışır. Ölkə əhalisinin üçdə biri yoxsulluq həddindədir.

Ölkənin valyutası manatdır.

Təhsil
1992-ci ildə qəbul edilmiş" Azərbaycan Təhsil haqqında qanun " Ali müəssisələrə bir sıra güzəştlər edib. Ali təhsil müəssisələri bu qanuna görə muxtar status alıblar və maliyyələşdirmə və idarəetmə məsələlərində azad olublar.

Azərbaycanda altı yaşında başlayan ibtidai təhsil məcburidir. Hazırda Azərbaycanda 50 ali təhsil müəssisəsi və 100 mindən çox ali məktəb tələbəsi var. Aparıcı ali təhsil müəssisələri aşağıdakılardır Azərbaycan dövlət universiteti, neft-Kimya institutu, Azərbaycan texniki universiteti, Azərbaycan dillər universiteti, Azərbaycan tibb universiteti, Azərbaycan pedaqoji universiteti İqtisad universiteti.

Son zamanlar ölkədə Beynəlxalq Universitetlər də açılır. Onlardan biri olan Xəzər Universiteti ingilis dilini öyrənir. 1993-cü ildə əsası qoyulmuş Qafqaz Universitetinin İngilis dili türk dili, azərbaycan dili və tədris dili. Ali məktəblərin əksəriyyəti Bakıda yerləşir.

Azərbaycanda bir çox mədəniyyət mərkəzləri də vardır. Ölkədə ən böyük kitabxana Axundov adına Dövlət kitabxanasıdır. Milli arxivdə çoxlu sayda sənədlər və qiymətli əlyazmalar vardır.